Is het nog verantwoord om de grote problemen over te laten aan kiezers en politici?

Zo luidde een kop  in Trouw deze week. “De democratie is toe aan een grote beurt. Mensen stemmen op basis van onderbuikgevoelens en kiezen voor retorisch sterke leiders als Trump en Wilders” zegt een hoogleraar ethiek in het artikel.De Volkskrant schrijft in een artikel deze week: ”Dit jaar is de kiezer echt het spoor bijster. Volgens opiniepeilers zweeft meer dan de helft van de kiezers nog steeds, en dat ongeveer 1 maand voor de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart a.s.” De eerste weken na de benoeming van Donald Trump, de start van de besprekingen over de Brexit, de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen: wie het nieuws wat volgt merkt de verbazing, de onzekerheid, de onvrede, de bezorgdheid.

Hoe komt de doorsnee kiezer tot een goede keuze?

Nederland telt ongeveer 13 miljoen stemgerechtigden. Hoe komen die 13 miljoen kiezers aan betrouwbare informatie om tot een weloverwogen keuze te kunnen komen? Want keuze is er meer dan ooit: maar liefst 28 partijen doen mee aan de komende verkiezingen. Hoeveel Nederlanders zullen de moeite nemen om de verkiezingsprogramma’s van meerdere partijen eens grondig door te lezen? Over verkiezingsprogramma’s gesproken: het concept verkiezingsprogramma van de PVV, volgens de huidige peilingen mogelijk de grootste partij van Nederland bestaat zegge en schrijve uit één A-viertje.

Hoe komt de kiezer verder aan gedegen en betrouwbare informatie? Twitterberichten hebben een hele grote invloed.  “Kritiek alom, maar Trump twittert door” luidde een krantenkop deze week. Maar hoeveel wezenlijke informatie kun je halen uit een twitterbericht van maximaal 140 tekens. Over Twitter gesproken: “Twitter bindt (eindelijk) de strijd aan met trollen” luidt een andere kop. Trollen…..? Even googelen en je weet waar hier een probleem ligt.  Of komt de informatie voor de kiezer vooral uit de nieuwe trend van paginagrote advertenties in de landelijke dagbladen? Of toch maar een van de stemwijzers uitproberen? “Nachtmerrie bij de stemwijzer” luidt een andere kop deze week en dan gaat het verder “Met al die stemwijzers blijkt van alles mis te zijn”.

Opkomst

Afhankelijk van het type verkiezingen (Europees, gemeenteraad, Tweede Kamer) gaat zo’n 35 tot 75% naar de stembus. Dat betekent dat 25 tot 65% van de kiezers niet eens mee doet aan de verkiezingen. Men maakt zich grote zorgen over de kloof tussen politiek en kiezer.  Toch gaan met deze opkomstcijfers en met de informatie die zij hebben (en heel vaak niet hebben) die kiezers bepalen welke partijen en welke personen de komende jaren een land regeren. “Democratie is waarschijnlijk het beste wat de politieke filosofie heeft voortgebracht” schrijft Bastiaans Rijpkema terecht in een proefschrift  over democratie. De titel vat zijn boodschap samen “Weerbare democratie: de grenzen van democratische tolerantie”. Hij wint met zijn in boekvorm uitgegeven proefschrift de prijs voor het beste politieke boek van het jaar 2016. De breed gedragen zorgen over het opkomend populisme in Europa dat op democratische wijze tot stand komt is in dit verband een onderwerp op zich.

Meerdere partijen zijn ook voorstander van een referendum bij belangrijke beslissingen. De stemming rond de Brexit heeft meer dan duidelijk gemaakt hoe ingrijpend een democratisch systeem in het geval van een referendum kan zijn.

Hoe vaak verkiezingen

Verkiezingen worden vaak om de 4 jaar gehouden zoals in Nederland en Amerika of om de 5 jaar zoals bijvoorbeeld Europese verkiezingen.  Een nieuwe verkiezing lijkt dan vaak meer op het geven van een “rapportcijfer” voor het gevoerde beleid, dan op het bewust kiezen voor de toekomst. Democratische verkiezingen kunnen dus betekenen dat het beleid van een land elke 4 jaar compleet kan veranderen. Met heel veel ingrijpende en complexe zaken zoals bijvoorbeeld klimaatbeheersing of gezondheidszorg is dat bijna ondoenlijk.

Denk aan de regering Obama die een enorm complexe zaak als de gezondheidszorg  via een nieuwe wet regelde. Nu  is een van de eerste regeringsdaden van Donald Trump op zijn eerste dag als president van de Verenigde Staten het inperken van de gevolgen van deze “Obamacare”. Als er geen goede vervanging komt van deze ”Obamacare” dreigen zo’n 20 miljoen Amerikaan hun zorgverzekering te verliezen.

Meerpartijenstelsel en de geloofwaardigheid van politici

Aan het meerpartijenstelsel kleven zekere voordelen, maar evenzeer grote nadelen. In de aanloop naar de verkiezingen moeten in onze situatie 28 partijen zo veel mogelijk kiezers voor zich zien te winnen. Uiteraard gebeurt dat in behoorlijke mate door zich af te zetten tegen de andere 27 partijen. Waarbij de huidige oppositiepartijen zich ook nog eens extra afzetten tegen het hiervoor gevoerde regeringsbeleid. De eigen boodschap wordt luid en duidelijk gebracht met het noemen van allerlei voorgenomen maatregelen en verkiezingsbeloften. Of zelfs met het duidelijke standpunt om niet in één regering te willen zitten met een andere partij.  Als er dan na de verkiezingen met veel pijn en moeite een coalitie komt en een regering wordt gevormd, dan moeten regeringspartijen behoorlijk inleveren op eigen standpunten en maatregelen.Maar tegelijkertijd moet men wel de eigen geloofwaardigheid als partij en politicus bewaren. Betrouwbaarheidsbarometers ten aanzien van politici laten deze dagden vaak trieste scores zien.

Waarom deze beschouwingen

Als je je oor te luisteren legt dan zijn er grote zorgen. Je zou bijna somber worden. Het is in elk geval belangrijk om er niet aan voorbij te gaan dat er ook veel reden tot dankbaarheid is. Goed nieuws is helaas vaak geen nieuws en zie je dus ook niet veel in de media. Toch gebeuren er ook heel veel mooie dingen. Dankzij de enorme inzet dag in dag uit van velen – van politici tot ambtenaren, van vele vrijwilligers tot mensen die zich inzetten voor onderwijs, gezondheidszorg en al die andere beroepsgroepen – is Nederland een land waar we dankbaar voor kunnen zijn. Zeker als we denken aan de enorme problemen en de nood in vele andere landen

De terechte zorgen en de realiteit onder ogen zien, betekent naast de vele problemen en uitdagingen die er zijn óók mogelijkheden, kansen en een opdracht zien. Het betekent ook dat je als christen niet passief of onverschillig kunt zijn bij wat er in de wereld om je heen – dichtbij en ver weg – gebeurt. Maar dat je – ook ter wille van de wereld en de mensen om je heen – met heel je hart op jouw plek en in jouw omgeving als christen wilt leven.